U selu Palačkovci, nedaleko od Prnjavora, nalazi se jedna od najstarijih pravoslavnih crkava brvnara u banjalučkoj eparhiji. Ovaj jedinstveni hram, posvećen Svetim apostolima Petru i Pavlu, izgrađen je davne 1843. godine i predstavlja dragocjeno svjedočanstvo o vjeri, snalažljivosti i istrajnosti srpskog naroda pod osmanskom vlašću. U nastavku donosimo tekst objavljen u „Glasu Srpske“ 8. maja 2002. godine.

NADMUDRILI TURSKU IMPERIJU

Dimenzije crkve izmjerene su oputom – tanko sječenom volovskom kožom. Nisko napravljena vrata onemogućavala su turske konjanike da upadnu u crkvu. Građene su velike nadstrešnice pod koje je moglo stati više vjernika nego u samu crkvu.

Prnjavor – U selu Palačkovci nalazi se jedna od najstarijih pravoslavnih srpskih bogomolja u banjalučkoj eparhiji. Crkva brvnara, posvećena Svetim apostolima Petru i Pavlu, izgrađena je 1843. godine, a na ovom području starija je samo crkvica u laktaškom selu Malo Blaško.

Da bi dobili bogomolju o kojoj su godinama maštali, stanovnici Palačkovaca morali su na razne načine da se snalaze, strpljivo čekajući milost tadašnjih vladara, turskih begova.

Grupa imućnijih seljaka počela je 1840. godine ubrzano da radi na dobijanju dozvole za gradnju crkve. Ispitivali su puls lokalnih begova, snimali stanje i došli do zaključka da je jedino rješenje – mito. Da bi sa oholim vlastodršcima uopšte razgovarali o takvoj ideji morali su, jednostavno rečeno, da ih potkupe. Počelo je prikupljanje dukata, ali se isto moralo sačuvati i za kasnije.

Grupa uglednijih mještana dobila je dozvolu da može, u pratnji turskih vojnika, putovati u Carigrad, po odobrenje. Nekoliko nedjelja putovanja do prijestonice imperije završeno je povoljno po Palačkovčane. Vratili su se sa odobrenjem i nekoliko uslova. Crkva se, naime, mogla podizati samo u šumi.

Radovi su počeli, a kada je beg, nadgledajući podizanje crkve, upozorio graditelje da su pretjerali sa dimenzijama, oni su mu pokazali kožnu oputu, odnosno tanko isječenu traku od volovske kože, raširili je i po tim mjerama označili temelje. Nemajući kud, bijesan što su ga nadmudrili, beg se povukao, izbjegavajući poslije toga da prolazi pored gradilišta.

Ovu verziju gradnje saznali smo od poznatog publiciste Nedeljka Sančanina, koji se godinama bavio prikupljanjem podataka o istorijatu brvnare u Palačkovcima. Nije, međutim, isključena ni varijanta po kojoj je površina temelja određivana količinom prikupljenih dukata, koji su poslagani na ledinu, što je određivalo veličinu buduće bogomolje.

Crkva je izgrađena od drveta, a umjesto eksera korišćeni su drveni klinovi. Bogomolja je završena 1843. godine, kada je od mudrosti mještana, koji su plaćali gradnju, bilo da majstori naprave što veće nadstrešnice. Tako je i bilo, pa pod nadstrešnice može stati više vjernika nego u unutrašnjost crkve.

Uz to, napravljena su izuzetno niska glavna ulazna i sporedna vrata, čime se doskočilo Turcima. Turski konjanici, naime, nisu mogli ući u crkvu, kao što su inače znali da učine, kako bi povremeno rastjerivali vjernike. A da uđu saginjući se, bilo je ispod njihovog shvatanja.

Crkva brvnara je detaljno obnovljena prije dvije godine. Po završetku radova vladika banjalučki Jefrem osveštao je crkvu, dajući pritom nalog mjesnom parohu da najmanje jednom mjesečno bogosluženja obavlja u ovom jedinstvenom hramu. Vjerski obredi obavljaju se, inače, u stotinak metara udaljenoj crkvi Svetog Vasilija Ostroškog. Prilikom obnove crkvice restauratori su detaljno pretresli i zatečene ikone. Tada su, ispod novijih podloga, otkrili slike Solomona i Davida, koje su tako ponovo oživljene. U bogatom istorijatu bogomolje u Palačkovcima posebno se pominju vjerski službenici Maksim Opačić i Jakov Opačić. U blizini ovog hrama, koji je već decenijama pod zaštitom države, nalazi se i, takođe od drveta izgrađen, zvonik, kao i ispovjedaonica.

Zvonik je napravljen tek poslije odlaska Turaka sa ovih prostora, odnosno dolaskom Austrougarske monarhije, koja je, međutim, 1916. godine zaplijenila zatečena zvona i pretopila ih u topovsku đulad. Postojeća dva zvona izlivena su 1922. godine u beogradskoj livnici i još zvone.

B. Radulović – Glas Srpske